Praga kubistyczna

W Pradze przed I wojną światową kubistyczne było prawie wszystko. Można powiedzieć, że Czesi kubizm pokochali. Kubistyczne były; meble, szkło, porcelana, lampy, tapety, typografia i … architektura! Bo kubizm, jego malarstwo ma swoje źródło w Paryżu ale już kubistyczna architektura to wyjątkowość Pragi. Styl ten w architekturze nie przyjął się nigdzie indziej.

Zwiedzamy Pragę i poznając jej niezwykłą historię często zanurzamy się w odległych czasach średniowiecza ze wspaniałym królem Karolem IV. Podziwiamy wybudowaną przez niego gotycką katedrę św.Vita czy bajkowy Most Karola. Spacerując po Pradze warto jednak zauważyć wyjątkowość miasta bliższą naszej współczesności. Praga to nie tylko historyczna architektura, to też sporo niezwykłej architektury początku XX wieku. Szczególną uwagę dlatego warto w Pradze zwrócić na kubizm.
Kubizm narodził się na początku XX wieku na paryskim Montmartre, dzięki współpracy dwu artystów Braqua i Picassa. Dzięki bliskim kontaktom z Paryżem, Praga stała się jego drugim ważnym ośrodkiem przed I wojną światową. Jednak o ile we Francji pozostał on w sferze sztuk pięknych, o tyle w Czechach kubizm przekształcił się również w architekturę i design.

W Paryżu w 1912 roku odbyła się koncepcyjna wystawa „Dom kubistyczny”, na której przedstawione były modele i projekty kubistycznych budowli. Stylu, który w Pradze był już budowany! We Francji i na świecie pomysły z wystawy nie zostały zrealizowane w rzeczywistej architekturze. Wizja architektury kubistycznej trafiła do podręczników sztuki i architektury, wywarła wpływ na innych twórców. W Czechach jednak kubizm rozprzestrzenił się jako odrębny styl w dziesiątkach budynków i przedmiotach użytkowych.
Zapraszam na spacer szlakiem wyjątkowej architektury kubistycznej Pragi.

Dom pod Czarną Matką Bożą w Pradze

Pięciopiętrowy wielofunkcyjny dom na rogu ulicy Celetnej i Ovocného trhu, ukończony w 1912 roku, jest najsłynniejszym budynkiem kubistycznej Pragi. Zapewne tej sławie pomaga położenie tuż przy Trakcie Królewskim. Dom zaprojektowany został przez Josef Gočára jako siedziba domu handlowego. Wzbudzał wiele emocji już kiedy powstawał, głównie negatywnych. Uważano, że jest zbyt kanciasty. Dzisiaj jednak wydaje się, że dobrze wpisuje się w okalający go barok. U Czarnej Madonny mieści się  Muzeum Czeskiego Kubizmu, do którego prowadzi chyba najchętniej fotografowana klatka schodowa w Pradze.

Na parterze sklepik Kubista, gdzie możemy pooglądać i kupić repliki kubistycznych przedmiotów codziennego użytku.

Na pierwszym piętrze znajduje się kawiarnia Grand Café Orient i jest prawdopodobnie jedyną kubistyczną kawiarnią na świecie. Kawiarnia oferuje wyjątkowe doznania estetyczne.
Wnętrze, to również w dużej mierze dzieło Gočára, zostało odrestaurowane w 2005 roku według dokumentów historycznych.

Kubistyczna enklawa pod Vyszehradem

Jak okręt przełamujący fale wygląda narożna kamienica mieszkalna przy ulicy Neklanova 30 w Pradze pod wzgórzem Vyśehrad.
Prace Josefa Chochola reprezentują kubizm w najczystszej postaci. On właśnie jest twórcą -architektem tego przepięknego domu. Kiedy stajemy tak, by widzieć róg domu, czyli dziób okrętu., zauważymy narożny filar, przypominający filar niezwykłej gotyckiej świątyni. Ten widok zawsze budzi mój podziw i wzruszenie. Kamienica stoi nieco na uboczu wzniesiona w latach 1913-14. Niektórzy twierdzą, swoją oryginalnością śmiało konkuruje barcelońskim budynkom Antoniego Gaudiego. Dom szczęśliwie został zachowany, łącznie z detalami, takimi jak zdobienia drzwi wejściowych.

Willa Kovařovica to najbardziej imponującą częścią kubistycznej Pragi pod Wyszehradem z unikatowym, stylowym ogrodem.willa Zaprojektowana także przez Chochola dla inspektora budowlanego i inwestora budowlanego Bedřicha Kovařovica. Główna fasada wychodzi na ulicę Libušina, a reprezentacyjna część z ogrodem na Wełtawę. Pamiętajmy jednak, że kiedy willa powstawała 1913 nie było tuż obok ogrodu jednej z głównych arterii komunikacyjnych Pragi.

Niedaleko stąd, przy Tunelu Wyszehradzkim, ten sam autor zaprojektował w podobnym duchu trzypiętrowy dom o nazwie U Bayerů. Tak Chochol stworzył małą kubistyczną enklawę pod Vyszehradem.

Diamant czyli kubistyczny diament w Pradze

Dom Diamant na praskim Nowym Mieście z lat 1912-13 powstał dzięki kubistycznej adaptacji pierwotnego projektu. Autorem tej adaptacji jest architekt Emil Králíček. Chociaż dzisiaj przez fachowców dom oceniany jest jako umiejętnie nawiązujący do baroku, który z Diamentem bezpośrednio sąsiaduje, w momencie powstania projekt wywołał falę protestów wśród konserwatorów zabytków czy klubu miłośników Starej Pragi. Szczególnie krytykowana była kubistyczna rama wokół barokowej figury św. Jana Nepomucena. Dzisiaj cenione połączenie „starego z nowym”.

Jedyna kubistyczna latarnia uliczna na świecie

Adamova lekarna przy placu Vaclava, w samym sercu Pragi, ma schowany na swoich tyłach prawdziwy skarb. Stoi samotnie w kącie, otoczona kamienicami przepiękna, niewielka kubistyczna latarnia. Zaprojektowana została przez Emila Kralićka jako element dekoracyjny przestrzeni, mający nadać tyłom domu trochę artystycznego blasku. Dzisiaj przyciąga tych zaciekawionych kubistyczną Pragą.

Kubistyczne domy dla nauczycieli

Nauczycielskie domy, stoją nieopodal najdroższej dzisiaj praskiej ulicy -Paryskiej, przy placu Miloša Formana. Trzy spółdzielcze kamienice na Starym Mieście mające zapewniać mieszkania dla praskich nauczycieli, są przedstawicielem schyłkowego kubizmu, pochodzą bowiem z lat 1919/1920 . Dzieło architekta Otakara Novotnego powstało pod koniec asenizacji – modernizacyjnej przebudowy Josefova. Domy utrzymane są w typowej kubistycznej morfologii, ale w przeciwieństwie do większości praskich kubistycznych budynków tutaj, autor pracował również z efektami zestawień kolorystycznych czy to na fasadzie czy w kolorystyce drewnianych i metalowych dodatków. Było to zapowiedzią nadchodzącej nowej fali w architekturze.

Dzięki tym kanciastym budynkom z fasadami poprzycinanymi jak diament fasetami, architekci; Chochol, Gočár. Kraliček, Janák i Novotny stworzyli w Pradze wyjątkową kubistyczną architektoniczną strefę. Zachęcam do poznania bliżej klejnotów kubistycznej Pragi, najlepiej z miejscowym przewodnikiem podczas spacerów po Pradze. Zapraszam do wspólnego zwiedzania Pragi beata@popradze.pl